Yeşil bina sertifikaları: LEED, BREEAM ve YeS-TR

Yeşil bina sertifikaları, bir yapının çevresel performansını bağımsız bir yöntemle ölçen ve belgeleyen sistemlerdir. Türkiye'de en çok karşılaşılan üçü, ABD kaynaklı LEED, İngiltere kaynaklı BREEAM ve Türkiye'nin ulusal sistemi YeS-TR'dir.

Sertifika, projenin sonuna eklenen bir rozet değildir; tasarımın en başında alınan kararların bir sonucudur. Hangi sistemin hedefleneceği kütle çalışması başlamadan belirlenmezse, süreç sonradan puan toplamaya çalışan ve maliyeti yükselten bir çabaya dönüşür. Aşağıda üç sistemin farkını, sertifikanın ne kazandırdığını ve Gaziantep ikliminde hangi pasif önlemlerin işe yaradığını anlatıyoruz.

Üç sistem, üç yaklaşım

Sertifika sistemleri aynı amacı farklı yöntemlerle ölçer. Aşağıdaki tablo üçünü temel özellikleriyle karşılaştırıyor.

Sistem	Menşei	Seviyeler
LEED	ABD (USGBC)	Certified, Silver, Gold, Platinum
BREEAM	İngiltere (BRE)	Pass, Good, Very Good, Excellent, Outstanding
YeS-TR	Türkiye	Ulusal puanlama ölçeği

LEED, su verimliliği, enerji ve atmosfer, malzeme ve kaynaklar, konum avantajı ile iç mekân kalitesi başlıklarında puan verir; dünyada en yaygın kullanılan sistemdir ve uluslararası yatırımcılar tarafından tanınır. Ayrıntılı kriterlere USGBC'nin resmi sayfasından ulaşılabilir.

BREEAM, ulaşım, ekoloji, kirlilik ve yönetim süreçlerini de kapsayan ve saha denetçisi eşliğinde yürüyen, dünyanın ilk sertifika sistemidir. Değerlendirmenin bir kısmının yerinde yapılması, belge ile gerçek performans arasındaki farkı daraltır.

YeS-TR ise Türkiye'nin yerel iklim, mevzuat ve yapı kültürü koşullarına uyarlanmış ulusal sistemdir. Kriterlerinin yerel yönetmeliklerle örtüşmesi ve sertifikasyon sürecinin döviz kuruna bağlı olmaması, özellikle yurt içi yatırımlarda uygulanabilirliği artırır.

Hangi sistemi seçmeli

Seçim, yapının kullanıcısına ve yatırımın hedefine göre yapılır. Uluslararası kiracı ya da yatırımcı hedefleyen ticari yapılarda LEED ve BREEAM tanınırlık avantajı sağlar. Yurt içi kullanıcıya yönelik projelerde ve kamu ilişkili yatırımlarda YeS-TR hem süreç hem maliyet açısından daha uygulanabilir olabilir.

İkinci ölçüt, sertifikasyonun hangi aşamada devreye gireceğidir. Tasarım aşamasında başlayan bir sertifikasyon süreci, puanların büyük bölümünü ek yatırım gerektirmeden kazandırır: yönlendirme, kütle oranları, cephe açıklık oranları ve doğal havalandırma kurgusu bedelsiz kararlardır. Aynı puanların inşaat aşamasında ekipmanla kazanılmaya çalışılması ise doğrudan bütçeye yansır; bu ilişkiyi inşaat maliyetleri yazımızda ele aldık.

Üçüncü ölçüt, belgelendirme yükümlülüğüdür. Her üç sistem de kanıt ister: hesap raporları, malzeme belgeleri, ölçüm sonuçları. Bu belgelerin şantiye sırasında toplanması gerekir; iş bittikten sonra geriye dönük toplanması çoğu zaman mümkün olmaz.

Sertifika ne kazandırır

Sertifikasyonun ilk kazancı ölçülebilirliktir. "Enerji verimli bina" ifadesi öznel bir iddiadır; sertifika, bu iddiayı bağımsız bir yöntemle doğrulanmış hâle getirir. Yatırımcı, kiracı ve kullanıcı için karşılaştırılabilir bir zemin doğar.

İkinci kazanç işletme performansıdır. Yalıtım, gölgeleme, verimli mekanik sistemler ve su tasarrufu önlemleri, yapının ömrü boyunca süren işletme giderlerini düşürür. Bu tasarrufun büyüklüğü binanın tipine, kullanım yoğunluğuna ve uygulanan önlemlere göre değiştiği için tek bir oran vermek doğru olmaz; gerçekçi bir tahmin ancak projeye özel enerji modellemesiyle yapılır.

Üçüncü kazanç kullanıcı konforudur ve çoğu zaman en az konuşulanıdır. İç hava kalitesi, gün ışığı erişimi, akustik konfor ve termal denge, sertifika kriterlerinin doğrudan ölçtüğü başlıklardır; bunlar aynı zamanda mekânda geçirilen zamanın kalitesini belirler.

Dördüncüsü ise varlık değeridir. Sertifikalı yapılar, çevresel performansı belgelenmiş oldukları için satış ve kiralama süreçlerinde ayrışır. Bu etkinin büyüklüğü piyasa koşullarına, konuma ve yapı tipine göre değiştiğinden, sitemizde sabit bir oran yayımlamıyoruz.

Gaziantep ikliminde pasif önlemler

Gaziantep, sıcak ve kurak yazları ile serin kışları olan karasal bir iklim kuşağında yer alır. Bu iklimde enerji tüketiminin ana kalemi soğutmadır; dolayısıyla pasif önlemlerin önceliği güneş kontrolüdür.

• Yönlendirme. Ortak yaşam alanlarının ve geniş açıklıkların yönü, yaz güneşini dışarıda tutacak, kış güneşinden yararlanacak biçimde seçilir.
• Gölgeleme. Saçak, güneş kırıcı, pergole ve derin balkonlar, cam yüzeye ulaşan doğrudan ışınımı mekanik sisteme yük binmeden azaltır.
• Isıl kütle. Yerel taş mimarinin kalın duvar geleneği, gün içindeki sıcaklık dalgalanmasını yumuşatan bir çözümdür; çağdaş yapıda karşılığı doğru kurgulanmış ısıl kütle ve yalıtım bileşimidir.
• Doğal havalandırma. Karşılıklı açıklıklarla kurulan çapraz havalandırma, gece serinliğini iç mekâna taşıyarak sabah saatlerindeki soğutma ihtiyacını düşürür.
• Su yönetimi. Kurak iklimde peyzajın düşük su tüketen türlerle kurgulanması ve yağmur suyunun toplanması, işletme yükünü azaltır.
• Açık yeşil mekân. Yapının kesitine giren bitkilendirilmiş açık alanlar hem gölgeleme hem mikroklima sağlar; Gaziantep'te bu yaklaşımın yerel bir karşılığı da vardır, yeşil balkon yazımızda anlattık.

Erikçe'de uygulananlar

Gaziantep Erikçe'de yürüttüğümüz Erikçe Villa Projesinde bu ilkelerin bir bölümü doğrudan plan kararına dönüştü. Arsanın manzarası projenin en güçlü verisiydi; plan, hangi odanın manzaraya, hangisinin bahçeye, hangisinin yola bakacağına göre kuruldu. Manzaralı yön ortak yaşam alanlarına ayrıldı, yatak odaları ve hobi odası daha korunaklı ve sakin yönlere çekildi.

Açık havuz ile peyzaj alanı, bahçeye sonradan eklenen öğeler olarak değil, yaşam alanının dışarıya uzayan devamı olarak kurgulandı. Böylece villa, kapalı alanını büyütmeden yaşanabilir alanını bahçeye doğru genişletti; havuz çevresi ve peyzaj, yılın büyük bölümünde kullanılabilen bir dış oda gibi çalışıyor. Kurak iklimde dış mekânın gölgelenmesi ve peyzajın su tüketimi, bu kurgunun ayrılmaz parçasıdır.

İç mekân planlamasından dış cepheye kadar tasarımın tamamı tek elden yürütüldüğü için plan kararıyla cephe kararı birbirinden kopmadı; yönlendirme, açıklık oranı ve gölgeleme aynı kararın parçası olarak ele alındı. Diğer işlerimize projeler sayfamızdan göz atabilirsiniz.

BAFF Mimarlık bu süreçte ne yapar

Sürdürülebilirliği, sertifika hedefi olsun olmasın her projede tasarım ölçütü olarak ele alıyoruz.

• Projenin hedefine uygun sertifika sistemini birlikte belirler, hedef seviyeyi gerçekçi biçimde tanımlarız.
• Yönlendirme, gölgeleme ve doğal havalandırma kararlarını kütle çalışmasının içinde çözeriz.
• Cephe ve yalıtım performansını, enerji modellemesi verileriyle birlikte seçeriz.
• Sertifikasyon için gereken belgelerin şantiye sırasında toplanmasını organize ederiz.
• Uygulamada, tasarımda kazanılan performansın sahada korunmasını denetleriz.

Konut ölçeğindeki işler için villa ve konut mimarlığı hizmetimize, ticari yatırımlar için ticari mimari hizmetimize göz atabilirsiniz.